Zofia Kaczmarek. Kosmiczna dziewczyna

12.06.2021
Prowadz膮cy: Jaros艂aw Ku藕niar

Kiedy mia艂a pi臋膰 lat, mama po raz pierwszy zabra艂a j膮 do toru艅skiego planetarium. Maj膮c 17 lat, wygra艂a Olimpiad臋 Astronomiczn膮, jako druga kobieta w 60-letniej historii konkursu.

Dzi艣 ma 23 lata i za chwil臋 zacznie studia w Cambridge. W ponad dob臋 zebra艂a na ten cel prawie 200 tys. z艂 na zrzutka.pl.

Czytaj wi臋cej
Udost臋pnij
https://voicehouse.co/odcinki/zofia-kaczmarek-kosmiczna-dziewczyna/
KopiujSkopiowano

Transkrypcja

[00:00:58]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: To co, Zosia? Mo偶emy zaczyna膰?

[00:01:00]

Z. KACZMAREK: My艣l臋, 偶e tak.

[00:01:05]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Czy wierzy艂a艣 w to, 偶e nieznani ludzie w ci膮gu chwili pozwol膮 ci spe艂ni膰 marzenia?

[00:01:11]

Z. KACZMAREK: Na pewno zaskoczy艂a mnie skala tego wszystkiego; na pewno zaskoczy艂o mnie, 偶e zebrali艣my w nieco ponad dob臋 ca艂膮 kwot臋 potrzebn膮 na moje czesne; na pewno zaskoczy艂o mnie, jak du偶o ludzi, kt贸rych w og贸le nie zna艂am, udost臋pnia艂o moj膮 histori臋; jak du偶o moich przyjaci贸艂 pisa艂o o mnie ciep艂e s艂owa. W og贸le ba艂am si臋 tego, ba艂am si臋 wystartowa膰 t臋 zrzutk臋, ba艂am si臋, 偶e odzew b臋dzie du偶o bardziej mieszany, a ta pozytywna energia, kt贸r膮 dosta艂am, po prostu mnie powali艂a. Tak 偶e musia艂am wierzy膰 w to, 偶e to si臋 uda, skoro w og贸le to zacz臋艂am, ale jestem ca艂y czas pod wra偶eniem i ca艂y czas jeszcze troch臋 si臋 z tego otrz膮sam i pr贸buj臋 w to uwierzy膰.

[00:02:00]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Sama zerkasz w gwiazdy, a tu si臋 nagle okaza艂o, 偶e jeste艣 gwiazd膮 internetu - w jakim艣 pozytywnym tego s艂owa znaczeniu.

[00:02:06]

Z. KACZMAREK: Nie jestem przyzwyczajona do bycia gwiazd膮 internetu, wi臋c to jest co艣 zupe艂nie nowego dla mnie.

[00:02:13]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: W sumie bez tego by艂oby ci臋偶ko, nie?

[00:02:16]

Z. KACZMAREK: Tak, tak. Bez tego by艂oby ci臋偶ko i mam nadziej臋, 偶e te偶 to, 偶e to si臋 sta艂o takie g艂o艣ne, to jako艣 poka偶e te偶 problem, 偶e pewnie jest du偶o takich dzieciak贸w jak ja, kt贸re np. nie odwa偶y艂o si臋 zrobi膰 zrzutki albo w og贸le nie odwa偶y艂o si臋 aplikowa膰 przez to, jaka sytuacja teraz jest, a jednak tego potrzebuje – wi臋c mo偶e co艣 si臋 ruszy.

[00:02:40]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Podsumowuj膮c, jeste艣 szalon膮 dziewczyn膮, kt贸ra patrzy w gwiazdy i chcia艂aby si臋 rozwija膰 na studiach w Wielkiej Brytanii. Z uwagi na to, 偶e Wielka Brytania zdecydowa艂a si臋 p贸j艣膰 poza Uni臋 Europejsk膮, to jest bariera finansowa dla student贸w, uczni贸w, m艂odych ludzi z Europy.

[00:02:57]

Z. KACZMAREK: Tak. Bariera jest de facto podw贸jna: po pierwsze to, 偶e czesne zwi臋kszy艂o si臋 prawie czterokrotnie i teraz ta suma jest po prostu niewyobra偶alna. Druga bariera to jest to, 偶e teraz Polacy, kt贸rzy studiuj膮 w Wielkiej Brytanii, nie mog膮 wzi膮膰 kredytu studenckiego – a to by艂a taka opcja, kt贸ra pomaga艂a bardzo wielu ludziom.

[00:03:19]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: W twojej sytuacji wiemy, 偶e uda艂o si臋 zebra膰 te pieni膮dze, wi臋c ja bym przesta艂 o nich m贸wi膰, a skupi艂bym si臋 na tym, co ty widzisz, kiedy patrzysz tam sobie daleko daleko. Kiedy to si臋 zacz臋艂o?

[00:03:29]

Z. KACZMAREK: To si臋 zacz臋艂o naprawd臋 wcze艣nie, bo w pierwszej klasie gimnazjum i ja od zawsze by艂am takim dzieciakiem, kt贸ry lubi艂 matm臋, lubi艂 艂amig艂贸wki, mia艂 takie 艣cis艂e zainteresowania, ale nie mia艂am wcze艣niej czego艣, co naprawd臋 mnie tak porwa艂o i wci膮gn臋艂o na 100 proc. Jak przysz艂am do gimnazjum, zacz臋艂am mie膰 fizyk臋, zacz臋艂am chodzi膰 na k贸艂ka astronomiczne, to to by艂 taki moment, taki b艂ysk. Wiedzia艂am, 偶e chc臋 w to wej艣膰 kompletnie, by艂am absolutnie zafascynowana tym, jak starsze dzieciaki na k贸艂ku ju偶 prowadzi艂y w艂asne obserwacje, mia艂y w艂asne teleskopy. Mia艂am takie: „Ja chc臋 to wszystko robi膰 ju偶 teraz”.

[00:04:13]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Pierwszy teleskop kiedy si臋 pojawi艂?

[00:04:15]

Z. KACZMAREK: Pierwszy teleskop pod koniec gimnazjum.

[00:04:17]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: To prezent by艂?

[00:04:19]

Z. KACZMAREK: To by艂 prezent od rodzic贸w. D艂ugo ich urabia艂am, bo taki porz膮dny teleskop kosztuje co najmniej 1,5 tys – taki by艂 teleskop, kt贸ry wtedy kupili艣my – no i musia艂am d艂ugo przekonywa膰, 偶e to nie jest tak na chwil臋, 偶e to jest rzeczywi艣cie moja pasja.

[00:04:37]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: To w og贸le jest, my艣l臋, problem rodzic贸w, ale i dzieci - w tym sensie, 偶e w艂a艣nie one musz膮 przekona膰, 偶e to nie na chwil臋, a oni musz膮 uwierzy膰, 偶e to, cholera, nie na chwil臋.

[00:04:47]

Z. KACZMAREK: Tak. Ale my艣l臋, 偶e jak ju偶 moi rodzice si臋 przekonali, to byli naprawd臋 ogromnie wspieraj膮cy dla mnie, mimo 偶e wiadomo, 偶e p贸j艣cie w nauk臋, 偶e chc臋 mie膰 karier臋 naukowca – a nie np. in偶yniera czy programisty, jak my艣la艂am troch臋 wcze艣niej – jest jednak troch臋 niepewne. Moi rodzice zawsze bardzo to szanowali i bardzo mnie te偶 popychali, 偶ebym d膮偶y艂a do tych marze艅.

[00:05:16]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Czyli wychodz膮 z za艂o偶enia, 偶e to jest jednak - w og贸le naukowa kariera - to jest kariera troch臋 oderwana od ziemi. Patrzysz, analizujesz, odkrywasz, czasem mo偶esz nie odkry膰, wi臋c to trwa i trwa - a in偶ynier jednak buduje mosty, wi臋c albo mu wychodzi, albo nie.

[00:05:33]

Z. KACZMAREK: Tak. My艣l臋, 偶e kariera naukowa w og贸le jest trudna. Te wszystkie problemy s膮 tak ogromnie otwarte i w艂a艣ciwie potrzeba du偶o kreatywno艣ci, bo nie wiadomo nawet, w kt贸rym kierunku idziemy i co odkryjemy po drodze.

[00:05:51]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Ty sama go wybierasz? Jak zabierasz si臋 za swoje cacko, rozstawiasz je, to masz jaki艣 plan na obserwacj臋 danego dnia danego kawa艂ka nieba?

[00:06:01]

Z. KACZMAREK: To w艂a艣nie zale偶y od tego, czy to s膮 obserwacje takie jak z tym pierwszym teleskopem, czyli amatorskie, do tego, 偶eby podziwia膰 niebo albo 偶eby pokaza膰 niebo dzieciakom – bo te偶 prowadz臋 du偶o zaj臋膰 astronomicznych – wtedy to w艂a艣ciwie jest taka potrzeba chwili: co w tej chwili wida膰, co w tej chwili mo偶e by膰 na niebie 艂adnego. Je偶eli chodzi o obserwacje na du偶ych teleskopach, obserwacje naukowe, kt贸re robi艂am na teleskopach nierzadko du偶o wi臋kszych ode mnie…

[00:06:39]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Poczekaj, ja teraz opisz臋 widzom, postaram si臋 przynajmniej: w okolicach metra... Ilu?

[00:06:45]

Z. KACZMAREK: 1,67m. Natomiast najwi臋kszy teleskop, na kt贸rym ja prowadzi艂am obserwacje, to 艣rednica lustra wynosi艂a 2,5m.

[00:06:54]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Pi臋knie wida膰. Wydawa膰 by si臋 mog艂o, 偶e wida膰 wszystko jak na d艂oni.

[00:06:58]

Z. KACZMAREK: Tak. To jest naprawd臋 niesamowite m贸c pracowa膰 przy takiej maszynie, widzie膰, jak ona si臋 porusza, jak ona obserwuje to, co chcesz.

[00:07:08]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Ale wygl膮da tak samo, jak ten tw贸j umowny pierwszy teleskop? 呕e jest ma艂y wziernik, ale potem to si臋 rozszerza i daje ci nieograniczone mo偶liwo艣ci?

[00:07:18]

Z. KACZMAREK: Takie teleskopy ju偶 nie maj膮 takiego wziernika do tego, 偶eby patrze膰 na nie w艂asnym okiem – albo maj膮, ale tylko do sprawdzenia, 偶e jeste艣my we w艂a艣ciwym miejscu – s膮 po prostu pod艂膮czone kamery i te kamery robi膮 d艂ugie na艣wietlanie. Czasami w艂膮czamy na艣wietlanie i mo偶emy np. obejrze膰 jaki艣 odcinek serialu.

[00:07:44]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: "Jak wygl膮da praca naukowca?". "No wiesz co, w艂膮czam ten teleskop, siadam, ogl膮dam Netflixa, ko艅cz臋, wracam, na艣wietlone - patrz臋".

[00:07:50]

Z. KACZMAREK: Dos艂ownie mieli艣my jeden taki dzie艅 na tym w艂a艣nie najwi臋kszym teleskopie – to by艂 teleskop Aristarchos – 偶e mo偶na by艂o w艂膮czy膰 ekspozycj臋 i co艣 sobie obejrze膰. Ale to jest jak si臋 nic nie dzieje, jak nie ma 偶adnych problem贸w pogodowych, jak wszystko idzie zgodnie z planem – wi臋c to zdecydowanie nie jest tak, 偶e naci艣niesz przycisk i dzia艂a. Ale jest to ogromnie satysfakcjonuj膮ce naprawd臋.

[00:08:14]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Czy dzisiaj jeste艣 jeszcze na tym etapie, 偶e ty sobie sama mo偶esz decydowa膰, na co patrzysz, czego szukasz, co chcia艂aby艣 wypatrze膰?

[00:08:23]

Z. KACZMAREK: Kiedy robimy takie obserwacje, to mamy list臋 obiekt贸w, kt贸re w danym momencie s膮 ciekawe i te obserwacje, kt贸re robi艂am, to by艂y zjawiska tymczasowe, czyli jaka艣 gwiazda nie niebie 艣wieci sobie stabilnie przez ile艣 lat i nagle jest wow, jest b艂ysk. Wtedy wa偶ny jest czas – musimy szybko j膮 zaobserwowa膰, bo po prostu p贸藕niej nie b臋dzie okazji, to zjawisko tymczasowe wyga艣nie.

[00:08:52]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Ale sk膮d wiesz, 偶e ona b臋dzie w kalendarzu?

[00:08:56]

Z. KACZMAREK: Nie wiem. Bardzo cz臋sto obserwujemy zjawiska, kt贸re znalaz艂a misja Gaia – to jest sonda, kt贸ra skanuje ca艂e niebo – i po prostu widzimy, 偶e s膮 punkty na jakim艣 poziomie i nagle jeden wyskoczy艂 ponad ten poziom. Jako 偶e Gaia ma zaplanowane to ca艂e skanowanie, nie mo偶na jej odwr贸ci膰 i skierowa膰 na jaki艣 obiekt, to my w艂a艣nie z ziemi obserwujemy, pr贸bujemy potwierdzi膰, zaklasyfikowa膰, dostarczy膰 nowych danych.

[00:09:27]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Czyli ty pr贸bujesz z艂apa膰 rzeczy nie艂apalne w sumie?

[00:09:30]

Z. KACZMAREK: Tak. My艣l臋, 偶e du偶o rzeczy w astronomii to jest 艂apanie rzeczy nieuchwytnych. My艣l臋, 偶e samo poszukiwanie czarnych dziur i ciemnej materii jest szukaniem rzeczy nieuchwytnych, bo w ko艅cu one nie 艣wiec膮 i musimy wymy艣la膰 mn贸stwo sprytnych sposob贸w, 偶eby ich szuka膰.

[00:09:45]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Co b臋dzie w czarnej dziurze? Po prostu b臋dzie czarno.

[00:09:49]

Z. KACZMAREK: Najciekawsze jest to, 偶e nikt nie wie, co b臋dzie w czarnej dziurze. To s膮 obiekty, kt贸rymi najbardziej skomplikowana fizyka zajmuje si臋, 偶eby je opisa膰. I nie jeste艣my do ko艅ca pewni.

[00:10:05]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Dzisiaj kiedy zabierasz si臋 ze swoj膮 prac臋, to wi臋cej tam jest matematyki, fizyki, chemii, astronomii? Co musi by膰 w twojej g艂owie, 偶eby to dalej dawa艂o frajd臋, ale jednocze艣nie by艂o ju偶 bardziej naukowe ni偶 zabawa?

[00:10:22]

Z. KACZMAREK: Jest du偶o r贸偶nych rzeczy, astronomia jest bardzo interdyscyplinarna. To, co m贸wi艂am teraz o tych obserwacjach na wielkim teleskopie, to oczywi艣cie jest najbardziej ekscytuj膮ca cz臋艣膰 z tego, ale to jest taki ma艂y kawa艂ek. To, co ja robi臋 jak w poniedzia艂ek rano otwieram komputer, to jest jest przede wszystkim programowanie. Jest du偶o programowania, jest du偶o pracowania na du偶ych bazach danych, wi臋c trzeba takich umiej臋tno艣ci informatycznych si臋 nauczy膰.

[00:10:54]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Sk膮d bierzesz te bazy danych? One s膮 open source? Ka偶dy student, ucze艅 mo偶e do nich si臋gn膮膰 na 艣wiecie?

[00:11:00]

Z. KACZMAREK: Najwi臋cej pracujemy na danych sondy Gaia i jedn膮 z rzeczy, kt贸re mi si臋 ogromnie podobaj膮 w ca艂ej misji Gaia, jest w艂a艣nie to, 偶e te dane s膮 dost臋pne, s膮 publiczne katalogi, jest Gaia Data Release, teraz jest Gaia EDR3, czyli ju偶 trzeci raz ta misja wypu艣ci艂a wielk膮 baz臋 danych, kt贸re s膮 publiczne. Wszyscy dostaj膮 je w tym samym momencie i zaczyna si臋 szukanie. Niekt贸rzy astronomowie nawet maj膮 ju偶 wszystko przygotowane na ten moment, kiedy jest nast臋pny Data Release – kiedy jest, to ju偶 tylko wklepuj膮 w kod, poszukuj膮 i same im si臋 robi膮 wyniki.

[00:11:49]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Czego szukacie?

[00:11:50]

Z. KACZMAREK: Czego my szukamy? W naszym zespole – ja teraz pracuj臋 w zespole prof. 艁ukasza Wyrzykowskiego – szukamy czarnych dziur. Czarna dziura nie 艣wieci, wi臋c trzeba z艂apa膰 albo ich wp艂yw na jakie艣 obiekty 艣wiec膮ce, albo na samo 艣wiat艂o – i to ostatnie to jest to, co my robimy.

[00:12:11]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Jaki to mo偶e by膰 wp艂yw?

[00:12:13]

Z. KACZMAREK: To jest soczewkowanie grawitacyjne, czyli uginanie 艣wiat艂a przez taki masywny obiekt. To sprawia, 偶e 艣wiat艂o, kt贸re normalnie bieg艂oby po takich prostych 艣cie偶kach, nigdy by do nas nie dotar艂o, jest uginane, dociera do nas i taka gwiazda ja艣nieje na niebie. To jest w艂a艣nie tymczasowo艣膰 tego zjawiska, 偶e mamy gwiazd臋, kt贸re zachowywa艂a si臋 normalnie, nagle wyskakuje ponad ten poziom, jest du偶o ja艣niejsza. Je偶eli ten wyskok ma bardzo charakterystyczny przebieg dla soczewkowania, taki kszta艂t, kt贸ry nazywamy krzyw膮 Paczy艅skiego, to wiemy, 偶e co艣 przebieg艂o mi臋dzy t膮 gwiazd膮 a nami. To mog膮 by膰 r贸偶ne rzeczy: to mo偶e by膰 inna gwiazda, to mo偶e by膰 czarna dziura… Musimy si臋 wtedy nad tym dok艂adnie pochyli膰 i zobaczy膰, co to mog艂o by膰 – a to nie jest 艂atwe zadanie.

[00:13:08]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: 艢mia艂o, si臋gnij po swoj膮 zielon膮 herbat臋, kt贸r膮 masz przed sob膮. To jest ten moment, w kt贸rym zaczynasz u偶ywa膰 s艂贸w, kt贸re zaczynaj膮 mnie zawstydza膰. Ja nie mam zielonego o tym poj臋cia, staram si臋 nie zawstydza膰 moich go艣ci zadawaniem pyta艅 i by膰 jednocze艣nie ciekawym tego, co tobie w duszy gra. Kiedy to 艣wiat艂o si臋 ju偶 tak za艂amie w taki specyficzny spos贸b - jak powiedzia艂a艣, to mo偶e by膰 albo co艣, albo czarna dziura - jak znale藕膰 r贸偶nic臋, dow贸d na to, 偶e to by艂a czarna dziura lub nie?

[00:13:39]

Z. KACZMAREK: To jest bardzo dobre pytanie, bo takie wyszukiwanie jest trudne i jest bardzo du偶o rzeczy, kt贸re si臋 nazywaj膮 degeneracjami, czyli np. nie widzimy, czy zjawisko zosta艂o wywo艂ane przez co艣 bardzo masywnego, co porusza艂o si臋 szybko i ta soczewka, mimo 偶e mocno ugina艂a 艣wiat艂o, to szybko 艣mign臋艂a przed tym obiektem, czy te偶 jest to np. co艣 troch臋 mniej masywnego, ale poruszaj膮cego si臋 wolniej. Wi臋c mamy bardzo du偶o parametr贸w, kt贸re mog膮 przybiera膰 r贸偶ne warto艣ci, my chcemy znale藕膰 to rozwi膮zanie, kt贸re jest najbardziej prawdopodobne. W艂a艣ciwie wszystko opiera si臋 na prawdopodobie艅stwach: pr贸bujemy dopasowa膰 takie parametry, kt贸re b臋d膮 najbardziej prawdopodobne i w wyniku dostajemy jak膮艣 tak膮 chmur臋.

[00:14:41]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Dochodzimy do tego momentu, w kt贸rym Ziemianie pr贸buj膮 zrozumie膰 to, co m贸wisz.

[00:14:47]

Z. KACZMAREK: Bardzo trudno jest mi to zrobi膰, bo zwykle jak opowiadam o tym, to bardzo du偶o rysuj臋, jestem wzrokowcem, wi臋c 艂atwo mi jest co艣 narysowa膰, trudniej mi jest co艣 opowiedzie膰 w podca艣cie. Chodzi o to, 偶e nigdy nie mo偶emy powiedzie膰, 偶e na 100 proc. to jest czarna dziura, ale pr贸bujemy szuka膰 takich zjawisk, 偶e jest bardzo prawdopodobne, 偶e ona tam jest. Kiedy szukamy tego rozwi膮zania, to jest taki parametr, kt贸ry nazywa si臋 blending – on m贸wi o tym, ile 艣wiat艂a w tym dopasowanym rozwi膮zaniu pochodzi od samej gwiazdy, a ile mo偶e pochodzi膰 od czego艣 innego, co nie jest zsoczewkowane. I w艂a艣nie je偶eli ten blending m贸wi nam, 偶e tego 艣wiat艂a dodatkowego jest za ma艂o, 偶eby je wyt艂umaczy膰 jak膮艣 inn膮 gwiazd膮, to to jest silna przes艂anka, 偶e tam jednak jest co艣 ciemnego, czyli czarna dziura albo gwiazda neutronowa.

[00:15:55]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Czy ciebie m臋czy to, 偶e to wszystko nie jest takie zero-jedynkowe? 呕e to wszystko nie jest tak proste do zamkni臋cia w definicji, 偶e tak naprawd臋 te drzwi wcale si臋 nie zamykaj膮, 偶e to jest nieko艅cz膮ce si臋 badanie w jakim艣 sensie?

[00:16:08]

Z. KACZMAREK: Nie. My艣l臋, 偶e to mnie nie m臋czy. My艣l臋, 偶e to jest w艂a艣nie pi臋kne, 偶e za ka偶dym razem jak odpowiadamy na jakie艣 pytanie, to dostajemy 10 kolejnych pyta艅. To sprawia, 偶e to poszukiwanie naukowe si臋 nigdy nie sko艅czy i ca艂y czas b臋dziemy pr贸bowa膰 coraz lepiej wyja艣ni膰 wszech艣wiat. Czy ta niepewno艣膰 m臋czy? Wiadomo, 偶e troch臋 tak, 偶e bardzo chcia艂oby si臋 to wiedzie膰.

[00:16:42]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Chodzi mi, Zosiu, o ten moment, w kt贸rym otwierasz komputer w poniedzia艂ek, bierzesz jakie艣 dane, polujesz na co艣 - ale w pozytywnym tego s艂owa znaczeniu - i nagle masz to, zapisa艂a艣 to, to jest pewne i mo偶esz szuka膰 kolejnej rzeczy - a tu wszystko jest ca艂y czas otwarte.

[00:16:57]

Z. KACZMAREK: Tak. My艣l臋, 偶e taka jest po prostu natura poszukiwania naukowego.

[00:17:02]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Niezale偶nie od tego, czy to jest kosmos, czy to jest co innego?

[00:17:03]

Z. KACZMAREK: Tak. My musimy po prostu by膰 bardzo rzetelni, nie wyklucza膰 偶adnego scenariusza – czasami co艣 si臋 nam wydaje 艂adne, 偶e takie wyt艂umaczenie by艂oby fajne i bardzo by艣my chcieli, 偶eby tam na 100 proc. by艂a ta czarna dziura – ale musimy sprawdzi膰 np. r贸偶ne rzeczy, kt贸re mog膮 udawa膰 czarn膮 dziur臋 i bardzo by艣my chcieli m贸c powiedzie膰 na 100 proc., ale to jest kwestia naukowej rzetelno艣ci. Tak to wygl膮da.

[00:17:35]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Fajne podej艣cie. Dzisiaj 偶yjemy w 艣wiecie bardzo wzgl臋dnym i ta rzetelno艣膰 ma r贸偶ne imiona albo w og贸le jej nie ma w niekt贸rych obszarach, wi臋c ciesz臋 si臋, 偶e tutaj tak jest. Szczeg贸lnie 偶e ludzi szukaj膮cych tego, czego wy szukacie, ty szukasz, jest na ca艂ym 艣wiecie mn贸stwo, prawda? My艣l臋 o takich odkryciach naukowych - jak to jest, 偶e mo偶na sprawdzi膰, 偶e kto艣 by艂 w czym艣 pierwszy, kto艣 co艣 wypatrzy艂 pierwszy, zanotowa艂 i to jest kompletne. No i wiadomo, 偶e ka偶dy kolejny ju偶 b臋dzie nast臋pnym numerem?

[00:18:09]

Z. KACZMAREK: Wiadomo, 偶e troch臋 jest tego wy艣cigu w nauce, ale te偶 jak opowiadam o tym ludziom z zewn膮trz, to wydaje mi si臋, 偶e oni maj膮 wra偶enie, 偶e my du偶o bardziej si臋 艣cigamy i 偶e du偶o bardziej jest to w formie rywalizacji. Jest bardzo du偶o wsp贸艂pracy w astronomii i zw艂aszcza teraz, kiedy tych danych jest tak ogromnie du偶o, to nie da si臋 bez wsp贸艂pracy, nie da si臋 bez komunikacji z naukowcami z ca艂ego 艣wiata. Wiadomo, 偶e je偶eli kto艣 co艣 odkryje przed nami, to jest takie: „Kurcze, mogli艣my to znale藕膰, ale nie znale藕li艣my”. Ale te偶 troch臋 tak jest, 偶e ka偶dy ma jaki艣 sw贸j obszar poszukiwa艅 i po prostu pomagamy sobie – dla ka偶dego celem jest to, 偶eby znale藕膰 jak najwi臋cej, wi臋c to nie jest tak, 偶e tego przep艂ywu informacji nie ma.

[00:19:09]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: My艣l臋, 偶e nawet ostatnia historia zwi膮zana ze szczepionk膮 w zamkni臋tym 艣wiecie, ona te偶 pokaza艂a, 偶e kiedy mamy data, to naukowcy na ca艂ym 艣wiecie mog膮 z nich korzysta膰 i ka偶dy co艣 odkryje w swoim tempie, ale w艂a艣nie to jest niesamowita kolaboracja na poziomie ca艂ego dos艂ownie globu.

[00:19:26]

Z. KACZMAREK: Tak. My艣l臋, 偶e to, co si臋 sta艂o, pokazuje na jakim poziomie mamy nauk臋 i to daje bardzo du偶o wiary w nauk臋. Te偶 to, jak bardzo ca艂y 艣wiat si臋 zmobilizowa艂, 偶eby ten wysi艂ek naukowy wsp贸lnie podj膮膰. Przez jaki艣 czas 艣ledzi艂am tak膮 platform臋 Crowdfight COVID-19, na kt贸rej naukowcy pytali: „Czy kto艣 ma co艣 takiego? Potrzebujemy tego do bada艅 nad COVID-em” albo „Czy mieli艣cie kiedy艣 taki problem?”. Zarejestrowa艂am si臋 na niej i okaza艂o si臋, 偶e w ko艅cu nie mog艂am tam za wiele pom贸c, bo to wszystko by艂o 艣ci艣le chemiczne, spodziewa艂am si臋, 偶e jakie艣 programistyczne rzeczy te偶 tam b臋d膮. Ale obserwowanie tego od 艣rodka by艂o naprawd臋 fascynuj膮ce: 偶e mamy jaki艣 kryzys 艣wiatowy i to jest co艣, z czym nie walczymy jak z poprzednimi epidemiami, 偶e trzeba przeczeka膰 i jeste艣my de facto zdani na los, tylko rzeczywi艣cie nauka pr贸buje odpowiedzie膰 na to.

[00:20:40]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: W astronomii jest podobnie? S膮 takie open source'owe miejsca, gdzie kto艣 czego艣 potrzebuje, kto艣 o co艣 prosi, kto艣 czego艣 szuka, to mu inny podrzuca, kto艣 ma bli偶ej do jakiego艣 maga teleskopu, kto艣 ma dalej, wi臋c mo偶esz go poprosi膰 o jakie艣 wsparcie?

[00:20:55]

Z. KACZMAREK: My艣l臋, 偶e nie ma na pewno takiej jednej platformy jak tutaj, natomiast to si臋 dzieje. To s膮 dzieje troch臋 mniej oficjalnie, ale na pewno bardzo wa偶nym elementem s膮 konferencje i te偶 troch臋 stracili艣my, kiedy jest pandemia i kiedy konferencji na 偶ywo nie ma, bo jednak wi臋ksza jest ta bariera przez ekrany, mniej jest tego networkingu. Zawsze z takiej konferencji wychodzi艂o si臋 z bardzo du偶ym baga偶em inspiracji. Ludzie przychodzili, wychodzili na scen臋 i: „Mam taki pomys艂, 偶eby zrobi膰 to. Czy kto艣 ma jaki艣 pomys艂, 偶eby to usprawni膰?” albo „Czy kto艣 mia艂 ten problem?” i ludzie odpowiadaj膮. Bardzo du偶o nauki si臋 dzieje na przerwach kawowych – to jest chyba najwa偶niejsza cz臋艣膰 konferencji, bo kto艣 co艣 zaprezentuje ciekawego i chcemy pogada膰 z nim d艂u偶ej, to 艂apiemy go na tej przerwie i tak si臋 nawi膮zuj膮 wsp贸艂prace. Natomiast je艣li chodzi o takie formalne rzeczy, to my np. dzia艂amy w sieci OPTICON, kt贸ra 艂膮czy ma艂e teleskopy – ten dwuip贸艂metrowy te偶 si臋 zalicza – ale takie mniejsze obserwatoria z ca艂ej Europy i kiedy jest jaki艣 ciekawy obiekt, to my si臋 de facto wymieniamy obserwacjami: my obserwujemy obiekty dla kogo艣, kto艣 obserwuje dla nas. Mo偶e nie ma takiego jednego miejsca, gdzie mo偶na o to zapyta膰, ale ka偶da mniejsza dziedzina – w tym przypadku te zjawiska tymczasowe – wymienia si臋.

[00:22:40]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Ta tymczasowo艣膰 ile trwa?

[00:22:43]

Z. KACZMAREK: Tymczasowo艣膰 trwa r贸偶nie…

[00:22:45]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Poczekaj. O filozofii jeszcze nie m贸wili艣my. Zak艂adam, 偶e jej troch臋 te偶 jest?

[00:22:52]

Z. KACZMAREK: W skali kosmicznej wiadomo, 偶e wszystko jest tymczasowe, ale my m贸wimy o naprawd臋 szybkich zjawiskach, kt贸re trwaj膮 dziesi膮tki dni, czasami rok, czasami kilka lat.

[00:23:04]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Poczekaj. Tymczasowo艣膰 to jest dziesi膮tki dni?

[00:23:08]

Z. KACZMAREK: Tak.

[00:23:09]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Czyli zd膮偶ysz raczej na co艣.

[00:23:11]

Z. KACZMAREK: Tak, ale trzeba si臋 zmobilizowa膰, mie膰 te obserwacje w bardzo kr贸tkim oknie np. 10 dni, 偶eby pokry膰 ca艂膮 krzyw膮 blasku, 偶eby mie膰 dane, bo p贸藕niej nie mo偶emy wr贸ci膰 do tego obiektu i go obserwowa膰, bo nie b臋d膮 si臋 z nim dzia膰 te rzeczy albo on b臋dzie za ciemny. W tej tymczasowo艣ci te偶 ten moment, kiedy co艣 si臋 dzieje, jest niespodziewany, wi臋c my w przeciwie艅stwie do troch臋 innych dziedzin astronomii nie mo偶emy poprosi膰 z g贸ry o czas, 偶e na tych wsp贸艂rz臋dnych nieba tego dnia co艣 b臋dzie si臋 dzia艂o. Nie. To si臋 dzieje nagle i mog臋 – tak jak m贸wili艣my – w poniedzia艂ek otworzy膰 rano komputer, ale oka偶e si臋, 偶e nagle nie zajmujemy si臋 tym, czym mieli艣my si臋 zajmowa膰, tylko jest jakie艣 nowe superciekawe zjawisko i teraz ono nas absorbuje, wi臋c to jest bardzo fajne.

[00:24:13]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Czyli masz otwartych ile艣 obserwacji naraz, tak? Ile艣 bada艅 jest otwarte naraz i do nich mo偶na wraca膰, bo ca艂y czas to jest pogo艅 za czasem?

[00:24:21]

Z. KACZMAREK: Tak. Ma si臋 kilka r贸wnoleg艂ych w膮tk贸w, mi臋dzy kt贸rymi przeskakujemy.

[00:24:26]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Lubisz to?

[00:24:28]

Z. KACZMAREK: Lubi臋 to. Dlatego 偶e zawsze, jak jest co艣 nowego, to to jest bardzo ekscytuj膮ce i te偶 m贸zg odpoczywa, kiedy mo偶na zaj膮膰 si臋 czym艣 nowym. Czuje si臋 to, 偶e ca艂y czas co艣 si臋 dzieje, 偶e to jest wa偶ne, 偶e jeste艣my tutaj teraz i zajmujemy si臋 tym.

[00:24:54]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Teraz sobie siedzimy grzecznie w studiu w centrum Warszawy, pogoda jest przepi臋kna, troch臋 chmur na niebie - czy ponad nimi dzieje si臋 co艣 fajnego?

[00:25:03]

Z. KACZMAREK: W tej chwili mamy sporo zjawisk soczewkowania… Ca艂y czas co艣 si臋 dzieje na niebie i my mamy takie mapy ca艂ego nieba, takie animacje, kt贸rych teraz oczywi艣cie nie mog臋 pokaza膰, ale pokazujemy, 偶e ka偶dy rozb艂ysk to jest nowe zjawisko soczewkowania, kt贸re mamy do zbadania. Im dok艂adniejsze stawa艂y si臋 instrumenty i Gaia przede wszystkim stawa艂a si臋 bardziej dok艂adna, to te rozb艂yski zaczyna艂y naprawd臋 wygl膮da膰 jak fajerwerki. To niebo, jak na nie patrzymy go艂ym okiem, wydaje si臋 nieruchome i statyczne, ale jak spojrzymy teleskopem i wiemy, gdzie szuka膰, to okazuje si臋, 偶e naprawd臋 bardzo du偶o si臋 dzieje i cz臋sto trzeba wybiera膰, kt贸re zjawisko obserwowa膰.

[00:26:09]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Masz swoj膮 ulubion膮 cz臋艣膰 nieba?

[00:26:11]

Z. KACZMAREK: To jest bardziej z takiego punktu widzenia amatorskiego ni偶 profesjonalnego, ale bardzo mnie fascynuje niebo po艂udniowe, dlatego 偶e jest takie nieznane. To jest co艣, co widzia艂am dos艂ownie kilka razy w 偶yciu i te偶 wydaje mi si臋, 偶e podzia艂 obiekt贸w na niebie by艂 troch臋 nie fair, bo na po艂udniu s膮 np. Ob艂oki Magellana – 2 galaktyki, kt贸re s膮 satelitami naszej galaktyki – i tam te偶 si臋 du偶o ciekawych rzeczy dzieje. Wi臋c ogromnie lubi臋 niebo po艂udniowe. A tak poza tym, chyba ze wzgl臋du na to, czym si臋 zajmuj臋, musz臋 powiedzie膰, 偶e centrum galaktyki – tam jest najwi臋cej gwiazd, najwi臋cej zjawisk.

[00:27:06]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Siedzia艂em kiedy艣 na pla偶y w Urugwaju w takim miejscu, w kt贸rym wydawa艂o mi si臋, 偶e gwiazdy s膮 o wiele ni偶ej tu w Polsce. To mo偶liwe?

[00:27:16]

Z. KACZMAREK: Tak, kiedy jest si臋 w miejscu, gdzie jest ma艂e za艣wietlenie nieba… My 偶yjemy w cywilizacji, kt贸ra to niebo zepchn臋艂a na dalszy plan, bardzo du偶o ludzi 偶yje ca艂e 偶ycie, nie widz膮c Drogi Mlecznej. To jest te偶 coraz wi臋kszy problem dla astronom贸w amatorskich i profesjonalnych, bo coraz dalej trzeba ucieka膰. Kiedy艣 mieli艣my obserwatorium w centrum Warszawy w 艁azienkach, teraz tam jest pusta kopu艂a, nie mo偶na tam obserwowa膰. To jest chyba jedno z najgorszych miejsc w Polsce, 偶eby obserwowa膰.

[00:27:55]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Za jasno, tak?

[00:27:56]

Z. KACZMAREK: Tak, za jasno. Warszawa 艣wieci niesamowicie, z takiego t艂a nie by艂oby wida膰 偶adnej z tych gwiazd, kt贸re chcemy zobaczy膰. Ale jak le偶ymy na takiej pla偶y w Urugwaju czy np. na pla偶y w Indonezji, gdzie pierwszy raz widzia艂am moje po艂udniowe niebo – to tak, wydaje si臋, 偶e tego jest du偶o wi臋cej, 偶e to jest du偶o bardziej na wyci膮gni臋cie r臋ki i to te偶 jest bardzo inspiruj膮ce, bo wida膰, 偶e to niebo jest bardzo pi臋kne.

[00:28:24]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Jak si臋 za to zabra膰, kiedy si臋 zupe艂nie amatorsko do tego podchodzi, tak 偶eby mie膰 z tego te偶 frajd臋? Da si臋 go艂ym okiem wypatrzy膰 rzeczy, kt贸re mog膮 by膰 nieoczywiste, a jednocze艣nie w艂a艣nie nie potrzeba do tego specjalnych urz膮dze艅?

[00:28:39]

Z. KACZMAREK: To w sumie jest co艣, o czym b臋d臋 opowiada膰 za kilka dni na obozie funduszu na rzecz dzieci, czyli b臋d臋 mia艂a takie zaj臋cia z nieba dla nieastronom贸w, jak zacz膮膰 astronomi臋. Wi臋c zdecydowanie tak. Najciekawsze na pocz膮tek s膮 obiekty g艂臋bokiego nieba, czyli takie kosmiczne mgie艂ki – to nie s膮 pojedyncze gwiazdy, tylko obiekty mg艂awicowe, dlatego one s膮 bardzo pi臋kne. Ju偶 go艂ym okiem mo偶na kilka wypatrze膰. Najpi臋kniejsze s膮 plejady – one s膮 widoczne g艂贸wnie zim膮 wieczorem, tak 偶e pewnie s艂uchacze b臋d膮 musieli troch臋 poczeka膰, ale to jest taka grupa m艂odych gwiazd, kt贸re s膮 kosmicznym rodze艅stwem: razem powsta艂y i powsta艂y ca艂kiem niedawno, wi臋c jeszcze s膮 sk膮pane w tych ob艂okach, w kt贸rych powsta艂y. Wi臋c patrz膮c w t臋 cz臋艣膰 nieba, rzeczywi艣cie mo偶na zobaczy膰 mgie艂k臋.

[00:29:40]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Ale poczekaj, Zosia. Czyli jak one powstaj膮, to jest, zak艂adam, jaka艣 eksplozja, tak?

[00:29:48]

Z. KACZMAREK: One powstaj膮 z ob艂oku, kt贸ry si臋 zag臋szcza i w pewnym momencie si臋 zag臋szcza i rozgrzewa tak bardzo, 偶e w艂a艣nie zaczyna 艣wieci膰 i tam s膮 reakcje j膮drowe – wtedy si臋 robi gwiazda.

[00:30:00]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Ale robi si臋 z tego kulka? Pozw贸l mi by膰 amatorem: czyli ten ob艂ok si臋 zag臋szcza zag臋szcza, jest temperatura taka, 偶e zaczyna 艣wieci膰 i robi si臋 z tego gwiazda?

[00:30:07]

Z. KACZMAREK: Tak. Robi si臋 z tego taka kulka, ale te m艂ode gwiazdy jeszcze ca艂y czas maj膮 wok贸艂 siebie ten ob艂ok.

[00:30:17]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: ...troch臋 tego welonu. I one te偶 si臋 starzej膮. Co to znaczy "m艂oda gwiazda"?

[00:30:28]

Z. KACZMAREK: Np. setki tysi臋cy lat, wtedy zdecydowanie jest m艂oda gwiazda. Zale偶y te偶, jaki typ gwiazdy, bo gwiazdy, kt贸re s膮 gor臋tsze, szybciej si臋 spalaj膮, szybciej umieraj膮. A gwiazdy, kt贸re s膮 takie jak nasze S艂o艅ce, to mog膮 wiele miliard贸w lat sobie 偶y膰 – to s膮 takie skale, miliardy lat 偶ycia.

[00:30:53]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Albo setki milion贸w, tak?

[00:30:56]

Z. KACZMAREK: Setki milion贸w to s膮 gwiazdy, kt贸re musia艂yby 偶y膰 kr贸tko.

[00:31:07]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Jak ona ju偶 powstanie i si臋 wypala, wypala, to ile mniej wi臋cej trwa jej 偶ycie?

[00:31:13]

Z. KACZMAREK: Tak jak m贸wi艂am: zale偶y…

[00:31:20]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Trafi艂a艣 na amatora, przepraszam, ale pr贸buj臋 sobie to zwizualizowa膰.

[00:31:24]

Z. KACZMAREK: Zale偶y od tego, jaka jest masa tej gwiazdy, jak powstaje: czy ona zrobi si臋 bardzo szybko gor膮ca i spalaj膮ca swoje paliwo… Taka bardziej spokojna, jak np. nasze S艂o艅ce, b臋dzie 偶y膰 oko艂o 10 mld lat.

[00:31:52]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Troch臋 to potrwa.

[00:31:53]

Z. KACZMAREK: Tak, spokojnie.

[00:31:58]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: My艣l臋 sobie ca艂y czas o tej twojej pasji i o tym, ile trzeba by艂o czasu, 偶eby wiedzie膰 to, co wiesz ty.

[00:32:07]

Z. KACZMAREK: To by艂o od pierwszej gimnazjum, od takiego ca艂kowicie amatorskiego, dzieci臋cego spojrzenia na to w ten spos贸b, 偶e gwiazdy s膮 pi臋kne – kt贸re ca艂y czas w sobie mam i ca艂y czas bardzo mi pomaga – do teraz, czyli 10 lat.

[00:32:27]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Czy to du偶o w historii kosmosu? Twojego prywatnego kosmosu?

[00:32:30]

Z. KACZMAREK: W historii kosmosu to jest skrajnie ma艂o, ale np. je偶eli chodzi o zjawiska tymczasowe, to ju偶 kilka mog艂oby si臋 zdarzy膰 i zgasn膮膰. To jest du偶o, to jest de facto ca艂e moje 艣wiadome 偶ycie.

[00:32:48]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Sama pchn臋艂a艣 si臋 w stron臋 tych zjawisk tymczasowych czy kto艣 ci臋 naprowadzi艂?

[00:32:53]

Z. KACZMAREK: Tutaj znowu wspomn臋 o Krajowym Funduszu na Rzecz Dzieci, bo to jest organizacja, kt贸rej ogromnie du偶o zawdzi臋czam. By艂am po prostu na wyje藕dzie astronomicznym. Fundusz w taki spos贸b dzia艂a, 偶e dzieciakom, kt贸re s膮 w gimnazjum, liceum, daje kontakt z t膮 prawdziw膮 nauk膮. B臋d膮c jeszcze w liceum, pozna艂am 艁ukasza, kt贸ry jest moim promotorem i bardzo mi si臋 spodoba艂o to, o czym m贸wi艂: opowiada艂 wtedy o czarnych dziurach. Sama si臋 pchn臋艂am w t臋 stron臋, bo po tych zaj臋ciach razem z moim przyjacielem Jankiem Dziedzicem, kt贸rego na tych zaj臋ciach pozna艂am, postanowili艣my, 偶e b臋dziemy wszystkich prelegent贸w m臋czy膰, 偶eby dali nam sta偶 badawczy – bo to jest kolejna forma wsp贸艂pracy w ramach Funduszu, 偶e mo偶na troch臋 poudawa膰 student贸w i mie膰 sw贸j sta偶 badawczy w jakiej艣 instytucji.

[00:33:53]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: "Poudawa膰 student贸w" - m贸wi dziewczyna, kt贸ra wie prawie wszystko o kosmosie. Ale dobra - udawajmy dalej.

[00:33:57]

Z. KACZMAREK: Bez przesady, wszystkiego o kosmosie to nikt nie wie. Ja wiem taki tyci kawa艂eczek. Ale w艂a艣nie pisali艣my do wielu os贸b, kt贸re prowadzi艂y te zaj臋cia – temat przewodni to by艂y obiekty zwarte, czyli czarne dziury, gwiazdy neutronowe – i nikt za bardzo nie chcia艂 takich dzieciak贸w wzi膮膰, wi臋c napisali艣my do 艁ukasza, kt贸ry koordynowa艂 te warsztaty i on powiedzia艂, 偶e bardzo ch臋tnie nas zaprosi do obserwatorium. Zacz臋li艣my i od pocz膮tk, to naszym pytaniem naukowym, na kt贸re chcieli艣my odpowiedzie膰, by艂o: czy w og贸le Gaia mo偶e znale藕膰 zjawiska soczewkowania ju偶 teraz, kiedy szukali艣my? Uda艂o nam znale藕膰 takie 2 zjawiska, kt贸re by艂y ju偶 wcze艣niej znalezione, my je znale藕li艣my niezale偶nie od Gai. Teraz, kilka lat p贸藕niej patrzymy na t臋 map臋, ile Gaia takich zjawisk odkry艂a i to te偶 jest niesamowita droga.

[00:35:00]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Dzisiaj twoje pytanie naukowe, kt贸re sobie stawiasz, jest jakie? Je艣li w og贸le jest jedno?

[00:35:06]

Z. KACZMAREK: Zdecydowanie nie jest jedno. Im wi臋cej znajduje si臋 w odpowiedzi, tym wi臋cej ma si臋 pyta艅; im bardziej zag艂臋bia si臋 w t臋 nauk臋, tym wi臋cej ma si臋 pyta艅. Ale ca艂y czas mnie fascynuj膮 czarne dziury i ciemna materia w og贸lno艣ci: fascynuje mnie to, czym w艂a艣ciwie jest ciemna materia, czy mo偶emy jako艣 to wyja艣ni膰, si臋 do tego zbli偶y膰, jak si臋 formowa艂y galaktyki w og贸le… To jest pytanie, na kt贸re 偶eby odpowiedzie膰, trzeba zajrze膰 do tej ciemnej materii, do czarnych dziur, do tego jak si臋 uformowa艂y supermasywne czarne dziury w centrach galaktyk – to te偶 jest otwarte pytanie. Dla mnie to w og贸le jest fascynuj膮ce, 偶e obiekty, kt贸rych nie wida膰, maj膮 tak ogromny wp艂yw na 偶ycie kosmosu, 偶e dzi臋ki nim w og贸le jeste艣my, dzi臋ki nim galaktyki si臋 trzymaj膮 w kawa艂ku. Chcia艂abym dalej pod膮偶a膰 w tym kierunku, ale – tak jak wida膰 – takich pojedynczych pyta艅 jest bardzo wiele i my艣l臋 偶e si臋 nigdy nie sko艅cz膮.

[00:36:23]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Ale poczekaj. Mamy t臋 drog臋, kt贸r膮 pod膮偶asz: chcesz wiedzie膰 jak najwi臋cej o tych czarnych przestrzeniach. Jak ju偶 natrafisz na nie, to jak je bada膰, skoro rozumiem, 偶e ta czer艅 ma ile艣 poziom贸w, tak? Jeste艣 w stanie tam wej艣膰 w miar臋 g艂臋boko, czy chcesz tam wej艣膰 w miar臋 g艂臋boko, 偶eby to pobada膰 - czego si臋 u偶ywa, 偶eby wiedzie膰, co jest w 艣rodku?

[00:36:48]

Z. KACZMAREK: Nie skupiamy si臋 tak bardzo na tym, co jest w 艣rodku – to zostawiamy fizykom teoretycznym. To, czym my si臋 zajmowali艣my i czym b臋d臋 si臋 dalej zajmowa膰 teraz na mojej magisterce, to jest bardziej takie pytanie, ile ich jest, jakie s膮 ich rozk艂ady mas, bo np. s膮 tzw. mass gapy, czyli praktycznie nie obserwuje si臋 obiekt贸w w takim zakresie mas mi臋dzy gwiazdami neutronowymi a czarnymi dziurami, wi臋c czy one tam s膮, czy to, 偶e ich nie ma, to jest to, 偶e nasze narz臋dzia obserwacyjne bardziej znajduj膮 takie obiekty, kt贸re s膮 poza t膮 dziur膮, czy po prostu ich nie ma, bo w ten spos贸b powstaj膮 te obiekty. Druga taka dziura, kt贸r膮 ja si臋 zajmowa艂am w licencjacie – i to te偶 jest bardzo fascynuj膮ca sprawa – to s膮 艣rednio masywne czarne dziury. Czarne dziury, jak ju偶 je znajdujemy, maj膮 mas臋 albo kilku mas S艂o艅ca, albo kilku milion贸w, miliard贸w mas S艂o艅ca, a czarne dziury w masach po艣rednich to jest co艣 nowego i jest niewielu kandydat贸w. A w艂a艣nie to one mog膮 nam pom贸c odpowiedzie膰 na t臋 zagadk臋, jak si臋 uformowa艂y te supermasywne, co by艂o po drodze, czy z tego, co by艂o po drodze co艣 zosta艂o ca艂y czas we wszech艣wiecie. Wi臋c bardziej chcemy odpowiedzie膰 na pytanie, jak wygl膮da ta populacja czarnych dziur.

[00:38:26]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Jak odpowiecie na te pytania, to co wtedy si臋 uda zrozumie膰?

[00:38:32]

Z. KACZMAREK: Np. b臋dziemy mogli potwierdzi膰 albo wykluczy膰 dane scenariusze, modele formowania si臋 tych supermasywnych czarnych dziur. W艂a艣nie jednym ze 艣lad贸w do zbadania, zweryfikowania by艂yby te pozosta艂o艣ci, te – to si臋 nazywa „nasionka” – supermassive black hole seeds, wi臋c w艂a艣nie szukamy tych nasionek, kt贸re nie zakwit艂y.

[00:39:01]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: U艣miecham si臋, s艂uchaj膮c ciebie, bo ostatnio trafi艂em na taki podcast, kt贸ry nazywa si臋 "Houston We Have a Podcast" i to jest w og贸le oficjalny podcast NASA. Wypowiada艂y si臋 tam same kobiety, kt贸re pracuj膮 w NASA po kilkana艣cie, a nawet kilkadziesi膮t lat, i one opowiada艂y o tym, co im daj膮 loty kosmiczne, jakie dane s膮 zbierane, jak to si臋 p贸藕niej przek艂ada na to wszystko. S艂ucham ciebie z podziwem. Natomiast dalej nie - i nawet chc臋 si臋 do tego przyzna膰 - rozumiem, na jakie pytania znajdziesz odpowied藕, ale fascynuje mnie to, 偶e w艂a艣ciwie twoje zaj臋cie, niezale偶nie od twojego wieku, b臋dzie zawsze takim perpetuum mobile. B臋dzie nieko艅cz膮c膮 si臋 przygod膮.

[00:39:45]

Z. KACZMAREK: Tak, my艣l臋, 偶e to jest wspania艂e. Zadajesz takie g艂臋bokie pytania i mi jest ci臋偶ko spr贸bowa膰 na nie nagle odpowiedzie膰 takimi superprostymi s艂owami i te偶 bior臋 to na siebie, 偶e b臋d膮c naukowcem powinnam jednak umie膰 si臋 komunikowa膰 jak najprostszymi s艂owami.

[00:40:07]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: To jest jaka艣 fajna zabawa - to znaczy: masz ogromn膮 wiedz臋, a na dole jest mn贸stwo ludzi, kt贸rzy m贸wi膮: "Zosia, wyt艂umacz mi to czy tamto" i nie da si臋 tego wyt艂umaczy膰 prostymi s艂owami, prawda?

[00:40:16]

Z. KACZMAREK: Tak. Ale te偶 inna rzecz to jest, 偶e ci臋偶ko jest wyt艂umaczy膰, bo du偶o ludzi, jak si臋 m贸wi, 偶e si臋 zajmuje astronomi膮 i si臋 m贸wi o tych wszystkich rzeczach, to m贸wi膮: „OK, ale jakie jest praktyczne zastosowanie? Czy my co艣 z tego dostaniemy, jaki艣 wynalazek?”. Musz臋 t艂umaczy膰, 偶e nagrod膮 jest odpowied藕 na pytanie samo w sobie, 偶e np. b臋dziemy wi臋cej wiedzieli, jak powsta艂y galaktyki, b臋dziemy wi臋cej widzieli, jak powstawa艂y czarne dziury i oczywi艣cie efektem ubocznym astronomii jest to, 偶e du偶o technologii jest tworzonej i tak sp艂ywa do naszego codziennego 偶ycia. Natomiast to, co robimy, to jest takie poszukiwanie samo w sobie. Pr贸bujemy troszeczk臋 przechytrzy膰 kosmos, kt贸ry nie chce nam na tacy poda膰 odpowiedzi, jak on powsta艂 – my pr贸bujemy mu je po prostu wyrwa膰 i zagl膮da膰 jak najdalej.

[00:41:13]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: W og贸le - te偶 troch臋 jako ojciec - s艂uchaj膮c ciebie, my艣l臋 sobie o tym, 偶e jest naprawd臋 fajne pokolenie ludzi z tak otwartymi g艂owami. Tak na ciebie patrz臋 i tak s艂ucham tego, co m贸wisz z tak膮 ogromn膮 dzieci臋c膮 ciekawo艣ci膮, kt贸ra w艂a艣ciwie nie powinna by膰 nigdy zgaszona.

[00:41:29]

Z. KACZMAREK: Tak. Musz臋 opowiedzie膰 teraz histori臋… Jak prowadzi艂am pierwszy raz zaj臋cia dla dzieci, kt贸re mia艂y 6,7,8 lat – nawet z pierwszej klasy – by艂am przera偶ona, mia艂am takie: „Jeju, przecie偶 te dzieci s膮 takie ma艂e, tak rozbiegane. Co ja mam zrobi膰, 偶eby je zainteresowa膰, 偶eby dla nich to nie by艂a taka nudna lekcja?”. P贸藕niej, jak ju偶 przeprowadzi艂am te zaj臋cia, to si臋 okaza艂o, 偶e to by艂a chyba najbardziej zafascynowana i naj艂atwiejsza do poprowadzenia grupa, jak膮 mia艂am. Bo te dzieci by艂y superciekawe i jeszcze zostawa艂y 15, 20 minut po zaj臋ciach i zadawa艂y pytania: „Co si臋 stanie z naszym S艂o艅cem?” albo „A jak astronomowie szukaj膮, czy s膮 kosmici?”. Wtedy mia艂am p贸藕niej tak膮 refleksj臋, 偶e co si臋 dzieje z tymi dzieciakami po drodze, 偶e prawie wszystkie siedmiolatki s膮 zafascynowane niebem, a p贸藕niej ju偶 ma艂o kto w nie patrzy i jest taka reakcja: „Fizyka to trudne”?

[00:42:36]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Ale wiesz co? Ja my艣l臋, 偶e... Jak patrz臋 sobie dzisiaj na rynek biznesu czy przedsi臋biorc贸w, to wszyscy sobie powtarzaj膮, 偶eby nie gasi膰 w sobie dziecka, 偶e dzieci s膮 zafascynowane, bo w艂a艣nie non stop pytaj膮: why why, a my p贸藕niej przestajemy pyta膰 why. Wi臋c ja ca艂kiem serio my艣l臋, 偶e gdyby tutaj na moim miejscu siedzia艂a moja c贸rka Zosia, lat 8, to pewnie 艂atwiej by艂oby jej z tob膮 rozmawia膰, bo jej pytania by艂yby bardziej naturalne i bardziej otwarte. Ja o np. kosmit贸w nie zapytam albo np. co si臋 stanie z naszym S艂o艅cem. Jak ty mi m贸wisz, 偶e ono b臋dzie 艣wieci艂o X miliard贸w lat, to nie pytam, co si臋 z nim stanie p贸藕niej, bo zak艂adam, 偶e zga艣nie. Czy nie?

[00:43:15]

Z. KACZMAREK: Najpierw wejdzie w tak膮 faz臋, 偶e b臋dzie czerwonym olbrzymem, b臋dzie si臋 rozszerza膰 i b臋dzie tak jakby zjada膰, czyli po prostu tak bardzo si臋 rozszerzy, 偶e te najbli偶sze planety b臋d膮 w 艣rodku – by膰 mo偶e tak偶e Ziemia – ale to dopiero za 5 mld lat, wi臋c spokojnie.

[00:43:35]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Spali nas, kr贸tko m贸wi膮c? Poch艂onie nas i spali?

[00:43:38]

Z. KACZMAREK: Tak. Ju偶 wtedy 偶ycie na Ziemi b臋dzie de facto niemo偶liwe. P贸藕niej takie gwiazdy jak nasze S艂o艅ce staj膮 si臋 czym艣 bardzo pi臋knym, co my te偶 mo偶emy na niebie obserwowa膰 jako mg艂awice planetarne. To s膮 takie mgie艂ki, kt贸re powstaj膮 z rozdmuchanych zewn臋trznych warstw tego czerwonego olbrzyma, kt贸ry p贸藕niej si臋 ju偶 rozlatuje, ju偶 nie ma tej r贸wnowagi, kt贸ra go trzyma w ca艂o艣ci. I te obiekty s膮 niesamowicie pi臋kne, np. jest Mg艂awica Pier艣cie艅, kt贸ra wygl膮da jak taki t臋czowy pier艣cie艅, bo na zewn膮trz s膮 warstwy bardziej czerwone i im bardziej si臋 schodzi do wewn膮trz, tym robi膮 si臋 bardziej niebieskie. Wi臋c to mo偶e jest troch臋 pocieszaj膮ce, 偶e nasze S艂o艅ce, jak ju偶 wybuchnie, to przynajmniej b臋dzie bardzo pi臋kne – je艣li b臋d膮 jacy艣 kosmici, kt贸rzy b臋d膮 mogli to zobaczy膰.

[00:44:38]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: A co b臋dzie po?

[00:44:43]

Z. KACZMAREK: My艣l臋, 偶e kosmos b臋dzie si臋 toczy艂 dalej swoim biegiem, bo te 5 mld lat to – w sumie troch臋 艣miesznie – ale to nie jest tak bardzo ogromny czas. Mniej wi臋cej wtedy te偶 nasza galaktyka zderzy si臋 z Galaktyk膮 Andromedy i bardzo szkoda, 偶e tego nie zobaczymy, bo na niebie z takich 2 mieszaj膮cych si臋 galaktyk, kt贸re… W艂a艣ciwie to jest lepsze s艂owo, 偶e si臋 mieszaj膮 ni偶 si臋 zderzaj膮. Przechodz膮 przez siebie kilka razy w takim ta艅cu, polecam zobaczy膰 tego animacje, bo s膮 naprawd臋 niesamowite. Tak 偶e to akurat mo偶e nie b臋dzie superspokojny czas w 偶yciu Drogi Mlecznej, ale og贸lnie to kosmos b臋dzie 偶y艂 dalej i mam nadziej臋, 偶e b臋d膮 te偶 inne cywilizacje, kt贸re dalej b臋d膮 pr贸bowa艂y go zbada膰.

[00:45:48]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: A tam, w tych cywilizacjach nowe Zosie, kt贸re b臋d膮 dalej prowadzi艂y swoje naukowe poszukiwania.

[00:45:53]

Z. KACZMAREK: Ja te偶 my艣l臋, 偶e w zupe艂nie inne sposoby i pewnie takie, kt贸rych nawet nie mo偶emy sobie wyobrazi膰, bo wszystko, co znamy, to jest tylko Ziemia.

[00:46:02]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Cudnie. Zosia, bardzo dzi臋kuj臋 za tw贸j czas, twoje spotkanie, za pr贸b臋 odpowiedzi na pytania o to, co dla ciebie wydaje si臋 naturalne, co rozumiesz i pr贸b臋 prze艂o偶enia tego na j臋zyk zwyk艂ego Ziemianina, bo to jest rzeczywi艣cie fajne wyzwanie.

[00:46:18]

Z. KACZMAREK: Mam nadziej臋, 偶e si臋 chocia偶 troch臋 uda艂o.

[00:46:21]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Ale rzeczywi艣cie w momencie, w kt贸rym powiedzia艂a艣, 偶e zwykle rysujesz du偶o rzeczy i 偶e w wersji audio to jest bardzo trudne do zrobienia - rozumiem to ograniczenie, spr贸buj臋 znale藕膰 jaki艣 spos贸b na to, 偶eby to funkcjonowa艂o inaczej. Ale wydaje mi si臋, 偶e to by艂a fajna lekcja nie tylko astronomii, ale te偶 takiego, a nie innego podej艣cia do 艣wiata, w kt贸rym to 艣wiecie - szanuj臋 to, co powiedzia艂a艣 o sobie - samo zadawanie pyta艅 ma ogromny sens. W艂a艣ciwie nie trzeba nic wi臋cej.

[00:46:47]

Z. KACZMAREK: My艣l臋, 偶e to jest po prostu ludzka natura, 偶e to jest to samo, co sprawia艂o, 偶e ludzie odkrywali inne l膮dy. Teraz chcemy patrze膰 tak daleko, jak si臋 da – teraz mamy do tego teleskopy i patrzymy w jak najdalsze galaktyki. To jest bardzo ludzkie – 偶eby zadawa膰 pytania tylko po to, 偶eby je zadawa膰. I teraz tylko, 偶eby si臋 za bardzo nie zaabsorbowa膰 tym codziennym biegiem, 偶yciem, tylko ca艂y czas je zadawa膰 i ca艂y czas mie膰 to dziecko w sobie.

[00:47:21]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Masz tak, 偶e twoi znajomi pr贸buj膮 czasem 艣ci膮gn膮膰 ci臋 na ziemi臋? Czy pozwalaj膮 ci wszyscy lata膰?

[00:47:28]

Z. KACZMAREK: My艣l臋, 偶e pozwalaj膮 mi lata膰 i troch臋 pob艂a偶liwie czasami na mnie patrz膮, 偶e ja to jestem zawsze z g艂ow膮 w gwiazdach, 偶e nie mo偶na ode mnie wymaga膰, 偶ebym np. by艂a zorganizowana. Moi znajomi bardzo to doceniaj膮. M贸wi膮 te偶, 偶e jak opowiadam, to lubi膮 mnie s艂ucha膰, 偶e nawet jak czasami rozumiej膮 to, co opowiadam, czasami nie, to 偶e mi si臋 oczy 艣wiec膮 i 偶e wida膰, 偶e mam bardzo du偶y entuzjazm i oni te偶 maj膮 wra偶enie takiego kontaktu z tymi zagadkami wszech艣wiata, wi臋c to jest bardzo mi艂e i bardzo kochane.

[00:48:13]

REDAKTOR J. KU殴NIAR: Odk膮d zjecha艂em na d贸艂 po ciebie, 偶eby wpu艣ci膰 ci臋 przez te nasze ruchome drzwi, to widz臋 jeden wielki u艣miech na twarzy - fajnie, 偶e nie znika. Ale jednocze艣nie ten moment, w kt贸rym zaczynasz opowiada膰, 偶e w艂a艣ciwie zderzenie to nie b臋dzie takie zderzenie, ale wsp贸lny taniec, to to jest ta umiej臋tno艣膰 przek艂adania czego艣, co jest totalnie niezrozumia艂e, niewyobra偶alne dla wielu, na j臋zyk os贸b, kt贸re s膮 w stanie to sobie wyobrazi膰, jak zamkn膮 oczy. Mam nadziej臋, 偶e tak by艂o, s艂uchaj膮c nas. Bardzo ci dzi臋kuj臋.

[00:48:40]

Z. KACZMAREK: Te偶 mam nadziej臋, dzi臋kuj臋.

Prowadz膮cy

Jaros艂aw Ku藕niar
Ku藕niar Media

Multiinstrumentalista. W艂a艣ciciel Ku藕niar Media. Jego do艣wiadczenie radiowe, prasowe, sceniczne i telewizyjne, pomaga w 艣wiecie budowania marek osobistych. Wsp贸lnie z klientami rozwija ich wizje i nadaje kszta艂t. Buduje nowe platformy dla relacji z odbiorcami, szkoli i inspiruje.

Go艣膰 podcastu

Zofia Kaczmarek

Pozosta艂e odcinki (414)

Do艂膮cz do Voice House Club

Twoje ulubione autorki i autorzy, kt贸rych znasz z naszych podcast贸w, przygotowuj膮 dla Ciebie specjalne serie odcink贸w. Dajemy wiedz臋, poszerzamy horyzonty, m膮drze bawimy i pomagamy si臋 rozwija膰 w przyst臋pny spos贸b.

Zamknij
U偶ywamy cookies, 偶eby indywidualnie odpowiada膰 na potrzeby s艂uchaczy. Zasady przechowywania i dost臋pu do plik贸w cookies mo偶esz zmieni膰 w ustawieniach swojej przegl膮darki.